วันที่ 4 กรกฎาคม 2569 - ดร.ภญ.ผกากรอง ขวัญข้าว ผู้ช่วยผู้อำนวยการด้านการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร บรรยายในหัวข้อ “การเตรียมกระเป๋าฉุกเฉินประจำบ้าน” ภายในงาน มหกรรมสมุนไพรแห่งชาติ ครั้งที่ 23 ณ อิมแพ็ค เมืองทองธานี โดยแนะนำให้ทุกครัวเรือนเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติ ทั้งน้ำท่วม แผ่นดินไหว และเหตุฉุกเฉินต่าง ๆ ด้วยการจัดกระเป๋าฉุกเฉินที่มีทั้งเวชภัณฑ์จำเป็นและสมุนไพรพื้นฐานที่ปลอดภัย ใช้งานง่าย และเก็บรักษาได้นาน

ดร.ภญ.ผกากรอง กล่าวว่า หลักสำคัญของการเตรียมกระเป๋าฉุกเฉิน คือ ให้น้ำสะอาด อาหาร ยาประจำตัว และผงเกลือแร่ (ORS) เป็นสิ่งสำคัญอันดับแรก ก่อนสมุนไพร เพราะในภาวะภัยพิบัติ ภาวะขาดน้ำและการขาดยาประจำตัวเป็นปัญหาที่กระทบต่อชีวิตมากที่สุด ส่วนสมุนไพรควรเลือกเฉพาะชนิดที่ใช้ได้จริง ปลอดภัย และเหมาะกับอาการที่พบบ่อย

สำหรับสมุนไพรที่ควรมีติดบ้าน แบ่งเป็น 3 รูปแบบ ได้แก่ สมุนไพรแห้งหรือชงดื่ม เช่น ขิง ตะไคร้ และกระชาย สำหรับชงดื่มหรือบรรเทาอาการระบบทางเดินอาหาร ผลิตภัณฑ์ชนิดแคปซูลหรือผง เช่น ฟ้าทะลายโจร ซึ่งสะดวกต่อการพกพาและเก็บรักษา ยาสมุนไพรใช้ภายนอก เช่น ไพล กระดูกไก่ดำ ว่านหางจระเข้ และลูกประคบ สำหรับอาการปวดเมื่อย ฟกช้ำ หรือแผลไหม้เล็กน้อย

ทั้งนี้ ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่บรรจุในภาชนะสะอาด ปิดสนิท มีฉลากระบุชื่อและวันที่ผลิตหรือวันเตรียม พร้อมเก็บไว้ในที่แห้ง อากาศถ่ายเท และตรวจสอบสภาพยาเป็นระยะ โดยทั่วไปสมุนไพรแห้งสามารถเก็บได้ 1–3 ปี ขณะที่ชนิดผงหรือแคปซูลควรใช้ภายใน 6–12 เดือน และน้ำมันหรือยาหม่องประมาณ 1 ปี

ดร.ภญ. ผกากรอง ยังแนะนำการเลือกใช้สมุนไพรตามกลุ่มอาการที่พบบ่อยในภาวะฉุกเฉิน ได้แก่ ฟ้าทะลายโจรสำหรับอาการไอและเจ็บคอ ขิง กระชาย และตะไคร้ สำหรับอาการท้องอืด คลื่นไส้ จุกเสียด ตะไคร้ช่วยบรรเทาปัสสาวะขัด ไพลและกระดูกไก่ดำสำหรับอาการฟกช้ำและปวดเมื่อย ว่านหางจระเข้ใช้กับแผลไฟไหม้หรือน้ำร้อนลวกเล็กน้อย เสลดพังพอนหรือพญายอสำหรับผื่นแพ้และแมลงกัดต่อย รวมถึงมะกรูดหรือใบมะกรูดเพื่อช่วยบรรเทาอาการวิงเวียนและคัดจมูก

นอกจากนี้ หากมีความพร้อมอาจเตรียมสมุนไพรเพิ่มเติม เช่น ชุมเห็ดเทศ สำหรับอาการท้องผูก และ รางจืด สำหรับใช้ในบางกรณีตามคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ

อย่างไรก็ตาม ดร.ภญ.ผกากรอง ย้ำว่า อาการท้องเสีย เสียน้ำ หรือภาวะอากาศร้อนจัด ควรให้น้ำสะอาดและผงเกลือแร่ ORS เป็นหลัก ไม่ควรพึ่งสมุนไพรเพียงอย่างเดียว พร้อมเตือนว่าไม่ควรใช้สมุนไพรหลายชนิดร่วมกันโดยไม่จำเป็น เด็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สมุนไพรทุกครั้ง และหากมีไข้สูง ปัสสาวะมีเลือด ปวดรุนแรง หรืออาการไม่ดีขึ้น ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

นอกจากสมุนไพรแล้ว กระเป๋าฉุกเฉินประจำบ้านควรมีน้ำดื่ม ผงเกลือแร่ ORS ยาประจำตัว ชุดปฐมพยาบาล ไฟฉายพร้อมถ่านสำรอง หน้ากากอนามัย และแอลกอฮอล์ เพื่อให้สามารถดูแลตนเองและครอบครัวได้ในช่วงที่ความช่วยเหลือจากภายนอกยังเข้าไม่ถึง โดยแนวคิดสำคัญคือ “เตรียมพร้อมวันนี้ ปลอดภัยกว่าเมื่อเกิดภัยพิบัติ”